بۆچی دروستکردنی گروپه‌ لۆکاڵیه‌کان زه‌رورییه‌؟

بۆچی دروستکردنی گروپه‌ لۆکاڵییه‌کان زه‌رورییه‌؟

 زاهیر باهیر

 له‌نده‌ن 16/01/2012

کۆمپانیاکانی پیشه‌سازی و بازرگانی مۆدیرن، کاپیتاڵیست و کاپیتاڵیزم، ده‌وڵه‌ت و فه‌رمانڕه‌وایان که‌ کۆمه‌ڵگه‌کان به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن ، تا بیناقاقه‌یان گه‌نده‌ڵه‌ و ده‌ستیان له‌ هه‌بوونی برسێتی و به‌دەستهێنانی پاوه‌ر و چه‌وساندنه‌وه‌ و پڕوپاگه‌نده‌کردن و توندوتیژی و دانانی یاسا و ڕێسایه‌ک که‌ به‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان بشکێته‌وه‌، وێرانکاری و وێرانکردنی هه‌موو که‌ڵچه‌ره‌کان و نامۆیی و شه‌ڕ و تێکدانی سروشتی سروشت و هه‌تا به‌کارهێنانی توندوتیژی و دڕنده‌یه‌تیش به‌رامبه‌ر به‌ ئاژه‌ڵ و گیانله‌به‌رانیشدا، هه‌یه‌.

ده‌بینین‌ کاپیتاڵیزم وه‌کو سیسته‌مه‌که‌، لیبراڵیه‌ت وه‌کو شێوه‌ی ده‌وڵه‌ت و فه‌رمانڕه‌واییه‌که‌ی، پارت و ڕێکخراوه‌ وابه‌سته‌کانی و ده‌سگای ڕاگه‌یاندنییەکه‌ی وه‌کو ئامرازێکی پڕوپاگه‌نده‌چی به‌ گه‌یاندنی بۆ‌ پای ده‌سه‌ڵات، دێوجامه‌ی هه‌ڵبژاردن وه‌کو کڵێشه‌یه‌کی دیمۆکراتیانه‌، کۆمه‌ڵگەکه‌ی وه‌کو پێکهاته‌یه‌کی مه‌ده‌نی، سه‌روه‌ریه‌تی بازاڕه‌که‌ی وه‌کو بازاڕی ئازاد و زۆری تریش ، گه‌یشتۆته‌ بنبه‌ست و چی تر ڕێگەچاره‌یه‌کی پێ نییە نه‌ بۆ ئه‌و قه‌یرانه که‌ خودی ‌ سه‌رجه‌می سیسته‌مه‌که‌ تێی که‌وتووه‌ نه‌ بۆ کۆمه‌ڵگه‌ی به‌شه‌ریه‌تیش که‌ به‌ڕێوه‌ی ده‌بات.

گه‌رچی زیاتر له‌ سه‌ده‌یه‌که‌ ته‌واوی پارته‌ چه‌پ و ڕاسته‌کان و لیبراڵه‌کان سوشیال دیمۆکراته‌کان له‌ ژێر ناوی ئه‌م به‌ناو شۆڕش و ئه‌و کوده‌تاوه‌، له‌ ڕێی هه‌ڵبژاردنه‌ به‌دناوه‌کانه‌وه‌ هیچیان نه‌ک هه‌ر نه‌یانتوانی له‌ پایه‌ و‌ بناغه‌ی سیسته‌مه‌که‌، سه‌رمایه‌داری، بێننه‌ خواره‌وه‌ و شتێکی زۆر که‌م بۆ خه‌ڵکانی کرێکار و زه‌حمه‌تکێش و به‌شخوراوان به‌ده‌ستبهێنن ، به‌ڵکو له‌ ڕاستیدا ئه‌وه‌نده‌ی تر ئه‌م سیسته‌مه‌یان برده‌ پێشه‌وه‌ و به‌هێزیان کرد. ئه‌مان له‌ خودی سیسته‌مه‌که‌ خۆی زیاتریان داوه‌ له‌ بزوتنه‌وه‌ی کرێکاران و زه‌حمه‌تکێشان، به‌ده‌سته‌مۆکردنیان، تاودانیان بۆ ” شۆڕش ” و کو‌ده‌تا و به‌کێشکردنیان بۆ گه‌مه‌ی هه‌ڵبژاردن و به‌ نائومێدکردنیان.

ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ر له‌ چه‌رخی ڕابوردووه‌وه‌‌ به‌ڕێ ده‌کرێت و دێت و ده‌ڕوات، تا ئێستاش هه‌ر به‌رده‌وامه‌ . هه‌ر له‌و کاته‌شه‌وه‌ تا ئێستا یه‌ک پرسیار له‌ لای هه‌مووان ته‌رح ده‌بێت‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ : بۆچی و چۆن ئه‌و هه‌وڵانه،‌ ئه‌و بزوتنه‌وانه‌ به‌ تێکشکان کۆتاییان هات؟!! ، وه‌ڵامه‌که‌ش لەگەڵ تازه‌بوونه‌وه‌ی هه‌ر بزوتنه‌وه‌یه‌کدا، یا له‌گه‌ڵ دروستکردنی هه‌ر پارتێک، ڕێکخراوێکی نوێدا، هه‌موو وه‌خت یه‌ک شت ‌ بووه‌: ده‌رسوه‌رگرتن له‌ ڕابوردوو به‌ هه‌موو باشی و پۆخڵاواته‌کانییه‌وه، یاخود گه‌ڕان به‌دوای هۆکاره‌ لاوه‌کییه‌کاندا، بووه‌ ، وه‌کو، نه‌بوونی یارمه‌تی ناوخۆیی یا ده‌ره‌کی، لۆمەکردنی ئه‌م سه‌رکرده‌ و ئه‌و بنکرده‌، یاخود سازنه‌بوونی زه‌مینه‌ی له‌بار و گه‌لێکی تر له‌م بیانوانه هه‌میشه‌ دڵی شکاوی خۆمانمان پێداوه‌ته‌وه‌‌.

به‌درێژایی زیاد له‌ چه‌رخێک ئێمه‌ هه‌مان به‌یت و بالۆره‌ لێ ده‌ده‌ینه‌وه‌ و هه‌مان کاریش دووباره‌ و ده‌باره‌ ده‌که‌ینه‌وه‌ ، هه‌مان ڕێگەی فاشلی ده‌ستپێکردووی شوێن و وڵاته‌کانی تر ده‌گرینه‌وه‌ به‌ر، بەبێ ئه‌وه‌ی بیر له‌وه‌ بکه‌ینه‌وه‌ که‌ ئیتر له‌ خه‌باتکردنماندا پێویستمان به‌ ڕێگەیه‌کی تر هه‌یه‌ بیگرینه‌به‌ر. به‌‌ درێژایی سه‌ده‌یه‌که‌ ئه‌م ئه‌زموونی تێشکاو ده‌مانداته‌ده‌ست ئه‌و ئه‌زموونی تێشکاو ، بەبێ ئه‌وه‌ی به‌ خۆماندا بچینه‌وه ، بەبێ بیر له‌وه‌ بکه‌ینه‌وه‌ ، که‌ نه‌ک ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌یکه‌ین دیسانه‌وه‌ هه‌ر ده‌ستداخکردنه،‌ به‌ڵکو ناشمانگه‌یه‌نێته‌ هیچ شوێنێک.

مێژووی ڕودانی ” شۆڕشه‌کان ” ڕاپه‌ڕینه‌کان ، ته‌واوی به‌یه‌کاندانه‌کان له‌ جیهاندا ، یا پێمانده‌ڵێن، هیچ به‌ هیچ نه‌کراوه‌‌ و سه‌رئه‌نجام بوونه‌‌ته‌وه‌ به‌ دژه‌شۆڕش و دژه‌ڕاپه‌ڕین یا ئه‌وه‌تا له‌ ماوه‌یه‌کی زۆر که‌مدا ، ئه‌و نیەته‌ باشه‌، ئه‌و ڕوداوه‌ مه‌زنه‌ هه‌ر هەموویان له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتخوازانه‌وه‌، ئیحتیوا کراون‌. ته‌نها به‌ ته‌نها له‌ هه‌موو مێژووی چه‌رخی ڕابوردوودا ، له‌ هیچ پێگه‌یه‌کی ئه‌م سه‌رزه‌مینه‌دا نموونەیه‌کی سەرکەوتوومان نییه، که‌ تا ماوه‌یه‌کی درێژ بڕی کردبێت‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ، هه‌ر وه‌کو پێشتر باسم کرد وه‌ڵامی ئێمه‌ش ، ده‌رسی ئێمه‌ش، دووباره‌کره‌نه‌وه‌ و ده‌باره‌کردنه‌وه‌ی هه‌مان شت بووه‌، که‌ پێشوه‌خت گه‌ر که‌سێک تۆزێک به‌ قوڵی بیری لێ کردبێته‌وه‌ ، زانیویەتی که‌ سه‌ر ئه‌نجام ئه‌م شته‌ تازه‌یه‌ش له‌ کۆنه‌کان باشتر نابێت.

هه‌ڵبه‌ته‌ دیاره‌ قسه‌ی من له‌سه‌ر پارته‌ سوشیالیست و کرێکاری و کۆمۆنیسته‌کانن که‌ هه‌موویان خوازیاری بزوتنه‌وه‌ی سوشیالیزم و شۆڕشی سۆشیالیستین. من لێره‌دا قسه‌م له‌سه‌ر پارته‌ چه‌په‌کان و سۆشیال دیمۆکراته‌کان و ڕاستڕه‌وه‌کان و لیبراڵه‌کان نییە چونکه‌ له‌ هه‌قه‌تدا ئه‌وان ئه‌وه‌ی که‌ ویستویانه‌ کردوویانه‌ و هێناویانه‌ته‌ دی ، که‌ به‌ سه‌رمایه‌دارکردنی هه‌موو شتێک بووه‌ له‌ دونیادا به‌ بنه‌ما ماتریاڵه‌کان و په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێنان و په‌یوه‌وندی نێوانی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگە و چینه‌کانیشه‌وه‌، پێیان له‌سه‌ر چڕبوونه‌وه‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ و خۆخزاندنه یه‌که‌مین و سه‌ره‌تاییترین یه‌که‌، یا شانه‌ی کۆمه‌ڵگه‌وه‌، که‌ خێزانه‌ و له‌وێشه‌وه‌‌ تا سه‌ری سه‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ به‌ هه‌موو داموده‌سگه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و خزمه‌تگوزاری و به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کانییەوه، داگرتووه‌‌.

به‌ڕای من ده‌رککردنیش به‌و سه‌رئه‌نجامه‌ ، کارێکی زه‌حمه‌ت نییە و نه‌بووه‌، چونکه‌ هه‌ر‌چی شتێک کرابێت گۆڕانکارییه‌کانی لەسەره‌وه‌ ئه‌نجام داوه‌. بێگومان گه‌ر تۆ چاره‌ی هه‌ر کێشه‌یه‌ک بکه‌یت به‌ کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانیشه‌وه‌ ده‌بێت له‌ ڕه‌گ و ڕیشه‌که‌یه‌وه‌ ده‌ستیان بۆ به‌ریت ، به‌ واتایه‌کی تر ده‌بێت گۆڕانکارییه‌کان له‌ بنه‌وه‌، له‌ ڕیشه‌وه‌ بن ، نه‌ک لەسەره‌وه‌ ، یا له‌ لق و پۆپه‌کانییەوه‌.

 به‌ ڕای من ئه‌وه‌ی تا ئێستا کراون‌ گۆڕانکارییه‌کان بوون لەسەره‌وه‌ ، هه‌ر بۆیه‌ش خۆئاماده‌بوون بۆ ئه‌م گۆڕانکاریانه‌ش به‌ خۆڕێکخستن بوو بێت، به‌ گردبوونه‌وه‌ بوو بێت له‌ ناو پارتێک ، گروپێک، یا قه‌واره‌یه‌کی ڕێکخراوه‌یی، جا له‌ هه‌ر زروفیکدا بوو بێت یا له‌ هه‌ر ده‌رفه‌تێکدا بوو بێت ، شتێکی تری به‌ ئه‌نجام نه‌گه‌یاندوه‌ جگه‌ له‌ گۆڕانکاری نابناغه‌یی که‌ لەسەره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌که‌وه‌ ده‌ستی پێکردوه‌. به‌ مانایاکی تر، بنه‌مای کارکردنت ، داڕشتنی بناغه‌ی هه‌ر کارێکت، ته‌حدیدی سه‌رئه‌نجامی کاره‌که‌ت ده‌کات.

هه‌ر به‌و پێیه‌ش ده‌توانین زۆر به‌ ئاسانی هه‌ڵسه‌گاندنێک بکه‌ین بۆ ڕاپه‌ڕینه‌کانی خه‌ڵک و ڕژانه‌ سه‌رجاده‌یان له‌ تونس . لیبیا، میسر ، سوریا، ئیمارات و ساڵ پاری کوردستانی خۆشمان . زۆر به‌ ئاسانی ئه‌وه‌ تێده‌گه‌ین که‌ ئه‌و بزوتنه‌وانه‌ بزوتنه‌وه‌یه‌کی سۆشیالیستی نه‌بوون و نیین، سه‌رئه‌نجام گه‌ر باری ژیانی خه‌ڵکی له‌ بواری ئابوورییدا به‌رەو خراپتر نه‌بات زۆر گرانه‌ بگه‌یته‌ ئه‌و ڕایه‌ی که‌ بڵێیت ، ژیانی خه‌ڵکی ئاسانتر ده‌کات و خۆشگوزه‌رانی و یه‌کسانی و دادوه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تییان بۆ ده‌هێنێت. چونکه‌ ئه‌و بناغه‌یه‌ی که‌ ئه‌و بزوتنه‌وانه‌ی له‌سه‌ر دامه‌زراوه‌ یا دروست ده‌کرێت، ( مه‌به‌ستم له‌ بزوتنه‌وه‌ سائیده‌که‌یه‌) داخوازییه‌کانیان له‌ به‌سه‌رمایه‌دارکردنی باشتری وڵاته‌که‌ ، زیاتر تێنه‌په‌ڕیوه‌ و تێناپه‌ڕێت، چ له‌ بواره‌کانی ‌ به‌روبووم و داهاتیدا ، له‌ دابه‌شکردنی ئه‌م به‌روبووم و داهاته‌دا، له‌ ڕۆشنبیری و په‌روه‌رده‌یی دا، له‌ ده‌سگه‌ی ڕاگه‌یاندنیدا، چ له‌ پێوه‌ندی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگەکه‌ و په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێناندا.

ئه‌م بزوتنه‌وانه‌ بۆ ‌دروستکردنی حکومه‌تی مه‌ده‌نی و کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و سه‌روه‌ربوونی یاسا و ڕێز لێگرتنی، نه‌مانی گه‌نده‌ڵی و هه‌بوونی شه‌فافییه‌ت له‌سه‌رجه‌می بڕیاره‌کانی دەسه‌ڵاتدا، هه‌وڵ ده‌دات. گه‌ر ته‌ماشای هه‌موو ئه‌و دروشمانه‌، یا داخوازیانه‌ی، که‌ ناونووسم کردن لەسەره‌وه‌، بکه‌ین، ده‌بینین دروشم و داخوازی ناوکۆییه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ ناوم بردن . ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ش ئه‌وه‌ی که‌ ده‌سگه‌ی میدیای جیهانی و هه‌ر هه‌موو ڕۆشنبیرانی لیبراڵ له‌ ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوادا ، پیادا هه‌ڵده‌ده‌ن و‌ پێی ده‌ڵێن “به‌هاری عه‌ره‌بی” ، تا ئێستا که‌ له‌ دوو وڵاتدا ئه‌نجامێکی هه‌بووه‌ ، دوو ده‌وڵه‌تی یا دوو ده‌سه‌ڵاتی ” ئیسلامی مه‌ده‌نی ” به‌رهه‌م هێناوه‌ و چی تر نا.

به‌هه‌رحاڵ من لێره‌دا نامه‌وێت له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ بدوێم و به‌ درێژی هه‌‌ڵی سه‌نگێنم، به‌ڵکو ته‌نها وه‌کونموونەیه‌ک ‌ بۆ به‌ستنه‌وه‌یان به‌ بابه‌ته‌که‌مه‌وه، هێنامنه‌وه‌، ‌ تاکو ببنه‌ شاهیدێکی عه‌یان.

دیاره‌ من پێش له‌سه‌ر ئه‌وه داده‌گرم . که‌ من به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک ڕام وانییە که‌ ده‌بێت ده‌سته‌وسان بین لەبه‌رامبه‌ریاندا، هه‌ڵبه‌ته‌ من لایه‌نه‌ ئیجابیه‌کانی ئه‌و ڕاپه‌ڕینانه‌ و پێداویستی به‌شداریکردنیشیان له‌لایه‌ن خه‌ڵکانی وەکو منه‌وه‌ به‌ زه‌رور ده‌زانم، چونکه‌ ئه‌وه‌نده‌ی تێدا ده‌بینم که‌ بزوتنه‌وه‌که‌ تۆزێک ده‌باته‌ پێشه‌وه‌ و ده‌توانین له‌وێشه‌وه‌ هه‌ر لەسەره‌تاوه‌ هۆکاره‌کانی فه‌شه‌لبوونمان بدۆزینه‌وه‌ و میکانیزمی نوێ بۆ کاری ده‌سته‌ویه‌خه‌ و ئاینده‌مان دروست بکه‌ین.‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ من به‌ش به‌حاڵی خۆم هانده‌ر و کۆمه‌ککه‌ر و به‌شداریکه‌ری هه‌ر جوڵه‌ و ڕاپه‌ڕینێکم که‌ خه‌ڵکه‌که‌ی به‌هێز بکات و سه‌ربه‌خۆیی خۆشی بپارێزێت، بڕوا به‌خۆی په‌یدا بکات ، باوه‌رێ به‌ بوونی گۆڕان هه‌بێت، نامۆیی و په‌راوێزکه‌وتن بخاته‌ لاوه‌، دژی هه‌موو جۆرێک له‌ زوڵم و زۆر و چه‌وساسندوه‌ بێت ، دژی نادادوه‌رێتی کۆمه‌ڵایه‌تی بێت …هتد له‌ هه‌مان کاتیشدا ئه‌وه‌ تێده‌گه‌م که‌ ئه‌مه‌ی ڕووده‌دات حوکمی مێژووه‌ و ڕه‌نگه‌ خه‌ڵکانی ئه‌و وڵاتانه‌ش و کوردستانیش، که‌ تامه‌زرۆی بینینی حکومه‌ت و کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و سه‌روه‌ریی یاسان، بیانه‌وێت تاقیکردنه‌وه‌ی خۆیانیان هه‌بێت له‌و بوارانه‌دا، به‌ڵی ئا له‌و بوارانانه‌دا که‌ ئه‌مڕۆ سه‌ده‌ها هه‌زارانی وه‌کو من له‌م وڵاتانه‌دا خه‌بات بۆ گۆڕینی و لابردنی ده‌کات.

ئهیکهواتهدهبێتچیبکهینتاکوگۆڕانکاریبنهڕهتیبکهین؟

بێگومان ئه‌مه‌ی که‌ من لێره‌دا ده‌یڵێم و ته‌رحی ده‌که‌م که‌ به‌رچاوخستنی میکانیزمی کارکرنمانه بۆ خه‌باتی ئێستا و ئاینده‌مان، ڕه‌نگه‌ لا‌ی گه‌لێک شیاو  یا کارێکی کرده‌یی ( عه‌مه‌لی ) نه‌بێت، به‌ بیانووی جیا جیای وه‌کو : ئه‌وه‌ بۆ ئه‌م کۆمه‌ڵگەیه‌ی ئێمه‌ نابێت ، کۆمه‌ڵگەی ئێمه‌ هێشتا زۆری ماوه‌ بۆ ئه‌وه‌ و له‌م ڕێگەیه‌وه‌ ئه‌م سسیسته‌مه‌ هه‌ره‌س ناهینێت ، یا ئه‌وانه‌ ‌کار و چالاکی کۆمه‌ڵگەی مه‌ده‌نیین و زۆری تر له‌م پاساوانه‌.

به‌ڵام لەگەڵ هه‌موو ئه‌وانه‌شدا ده‌بێت ئه‌وه‌ بزانین که‌ زه‌روره‌ی ژیان، دووباره‌نه‌کردنه‌وه‌ی مێژوو، به‌هه‌ده‌رنه‌دانی گیانی هه‌زاره‌های تر، پێمان ده‌ڵێت گه‌ر بمانه‌وێت گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی بکه‌ین ده‌بێت له‌ دروستکردنی گروپه‌ لۆکاڵییه‌کانه‌وه‌ ده‌ست پێبکه‌ین، ده‌بێت له‌ بنی کۆمه‌ڵگەوه‌ هه‌نگاو هه‌ڵبنێین. کردنی گۆڕانکارییه‌ زه‌روورییه‌کان ئاسانتره‌ له‌ پاڵدانه‌وه‌ و هیچ نه‌کردن و ڕۆیشتن له‌گه‌ڵ بارودۆخی مه‌وجوددا و دوایش باجی سه‌رئه‌نجامه‌کانی بده‌یت.

گه‌رچی بۆ ماوه‌یه‌کی که‌م و کورتیش بووه‌ به‌ڵام ئه‌زموونه‌کانی چه‌رخی ڕابوردوو، نیشانی ده‌دات که‌ گۆڕینی کۆمه‌ڵگه‌ مومکینه‌، گه‌رچی ئاسان نییه‌، به‌ڵام ده‌هێنێت هه‌وڵی بۆ بده‌ین، ئه‌و گۆڕینه‌ش ئه‌رکی سه‌رشانی هه‌موومانه‌، له‌به‌ر خاتر و بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆمانه‌، به‌رپرسیاریمانه‌ له‌ ژینگه‌ و نه‌وه‌کانی داهاتوومان و بۆ ئه‌وانه‌.

ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێم که‌ ئه‌مه‌ به‌رنامه‌یه‌ک نییه‌ تاکو فه‌رز بکرێت به‌سه‌ر خه‌ڵکدا، قاڵبێکیشم نییه‌ تاکو خه‌ڵکه‌ به‌شداربووه‌که‌ی پێ له‌ قاڵب بده‌م، به‌ڵام دڵنیام به‌ ئه‌نجامدانی گه‌لێک شت له‌لایه‌ن خه‌ڵکی ترەوه،‌ وه‌رگرتن و فێربوون له‌ ته‌جروبه‌ی ئه‌وانه‌وه‌‌، به‌کارهێنانی کۆمۆن سێنس ( Common Sense) ، هه‌موو ئه‌مانه‌ یارمه‌تیده‌رن و کۆمه‌ککه‌رن له‌ کێشانی  کڵێشه‌یه‌ک یا فۆرمـێک بۆ ڕێڕه‌وی ئاینده‌و ئیتیجاهه‌که‌ی، که‌ به‌ره‌و کوێمان به‌رێت.‌

به‌ڵام له‌ هه‌موو شت گرنگتر لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ که‌ باوه‌ڕ به‌وه‌ بهێنین که‌ سیسته‌می مه‌وجود نه مه‌رغوبه‌ لای زۆربه‌ی زۆرمان و نه‌ بێکه‌لێن و خاڵی لاوازیشه‌ و نه‌ به‌رده‌وامبوونیشی مسۆگه‌ر و حه‌تمییه‌. ئه‌م سیسته‌مه‌ ئه‌وه‌نده‌ لاوازه‌ به‌ پژمه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندێک، به‌ ته‌سریحی کابرایه‌کی ده‌سه‌ڵاتدار یا پاوه‌ر فوڵ، به‌ ته‌نها هه‌ر ئه‌وه‌، کافییه‌ بۆ ئاڵۆزبوونی بارودۆخی سه‌رجه‌می دراوه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی جیهان. له‌ شوێنێکی وه‌کو بریتانیادا که‌ کاپیتاڵیزم چه‌ند به‌هێزه‌ و له‌ لوتکه‌دایه‌‌، بۆ نموونە، مانگرتنی به‌رده‌وامی یه‌کێک له‌ که‌رتی کرێکارانی وه‌کو هاتووچۆو ڕێگەوبان، فڕۆکەخانه‌، ئاگرکوژێنه‌ره‌وه، کۆکه‌ره‌وه‌ی باج‌وخه‌راج، هه‌تا کرێکارانی کۆکه‌ره‌وه‌ و فڕێدانی زبڵ که‌ لەبه‌ریتانیادا ژماره‌یان زۆر که‌متره‌ له‌ کرێکارانی که‌رته‌کانی تر ، له‌ پاڵ هاوکاری و سۆڵیدارێتی چه‌ند به‌شێکی تری کرێکاران، ده‌توانن ئه‌وه‌ی که‌ ده‌یانه‌وێت به‌سه‌ر ده‌وڵه‌تدا فه‌رزی بکه‌ن و حکومه‌تیش بگۆڕن. که‌واته‌ ته‌نها که‌مه‌کێک له‌و که‌مایه‌تییه‌ی ‌که‌ ده‌سه‌ڵاتدارن له‌گه‌ڵ ده‌سگه‌ ئیداریه‌کانیان ، ڕێکخراو و پاوه‌رفوڵ و به‌هێزن.

ده‌بێت ئاستی خه‌بات و چالاکیمان فراوان بکه‌ینه‌وه‌ تاکو هه‌م هه‌موو کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان بگرێته‌وه‌ و هه‌م به‌شی هه‌ره‌ زۆری کۆمه‌ڵگه‌که‌ش، له‌و خه‌باته‌وه‌ بگلێت. سه‌رجه‌می توێژاڵ و به‌شه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ به‌ چه‌شنێک له‌ چه‌شنه‌کان ، له‌ بوارێک له‌ بواره‌کانی ژیاندا ، وجودییه‌تی یا مانه‌وه‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ و پارێزه‌رانی که‌ ده‌سه‌ڵاتدارانن، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک له‌ ‌ به‌رژه‌وه‌ندییان نییه‌.

من ڕام وایه‌ ئێمه‌ پێویستمان به‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ لیجان و گروپ له‌ هه‌موو کونج و که‌له‌به‌رێکی کۆمه‌ڵگه‌که‌ماندا، له‌ ناو کارگه‌ و کۆمپانی و قوتابخانه‌ و زانکۆکاندا، له‌ کێڵگه‌ و‌ شوێنه‌ کشتوکاڵییه‌کاندا، له‌ ناو شوێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کاندا، له‌ نه‌خۆشخانه‌کاندا، له‌ بازاڕه‌کاندا له‌ هه‌موو گه‌ڕه‌که‌کاندا، بۆ هه‌موو کێشه‌یه‌ک بۆ هه‌موو داخوازی و پێداویستییه‌کانمان دروست بکه‌ین.

له‌ کوردستاندا که‌لێن و بۆشایی زۆر هه‌یه‌ له‌ ژیانی خه‌ڵکه‌که‌ماندا، داخوازییه‌کان و پێداویستییه‌کانی ژیان ئه‌وه‌نده‌ زۆرن که‌ ‌ به‌ ده‌یه‌ها گروپ بگره‌ زیاتریشمان ده‌وێت له‌ خه‌باتکردنماندا، تاکو به‌ده‌ستیان بهێنین . ئه‌و کۆمه‌ڵگەیه‌ به‌ته‌واوی له‌ گرێژه‌نه‌ ده‌رچووه‌ ، زۆر زیاتر له‌ وڵاتانی ئه‌وروپا.  لەسەرکرده‌کانی ئه‌و میلله‌ته‌ و به‌رپرسیاره‌کانییە‌وه‌ هه‌تا ئۆپۆزیشۆن و زۆربه‌ی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگەکه‌ش کار لەسەر زیاتر داڕمان و وێرانکردنی ئه‌و وڵاته‌ ده‌که‌ن.  هه‌ر بۆیه‌ لای من سه‌یر نییه‌ که‌ شتێک نییه‌ له‌و وڵاته‌دا پێویست نه‌کات گروپێکی بۆ دروست نه‌کرێت. ئه‌مه: ‌ هه‌ر له‌ چاککردنی ڕێگەوبانه‌وه‌ ، که‌مپه‌ین دژی سه‌یاره‌ و هێنانی سه‌یاره‌ی زیاتر و کردنی خه‌ڵکی کوردستان به‌ کڕیاری سه‌یاره‌ی بێگانه‌ ، واته‌ ڕه‌وێنه‌ره‌وه‌ی به‌شیک له‌و قه‌یرانه‌ی که‌ سیسته‌می کاپیتاڵیزمی تێی که‌وتووه‌، که‌مپه‌ین بۆ هه‌بوونی هۆکانی هاتووچۆی گشتی له‌ چه‌شنی پاس و شه‌مه‌نه‌فه‌ر و میترۆ و…هتد به‌ نرخێکی زۆر هه‌رزان و هاتنی له‌ وه‌ختدا و زه‌مانه‌تی سه‌لامه‌تی نه‌فه‌ره‌کانی و ده‌وروبه‌ره‌که‌شی ، که‌مپه‌ین بۆ باشکردنی په‌روه‌رده‌ و خوێندن‌، که‌مپه‌ین دژی قوتابخانه‌ و زانکۆو کلینیک و خه‌سته‌خانه‌ی ئه‌هلی، گروپی که‌مپه‌ین بۆ چاککردنی‌ ته‌ندروستی چاره‌سه‌ری خه‌ڵکی ، بۆ ئاوی پاک، بۆ ژینگه‌، که‌مپه‌ین بۆ چاککردنی سه‌رجه‌می خزمه‌تگوزارییه‌کان، دژی گرانی شتومه‌ك و پێداویستییه‌کانی خه‌ڵک، بۆ مه‌سه‌له‌ی خانوبه‌ره‌ و ئه‌و‌ قه‌یرانه‌ سه‌که‌نییه‌ی که‌ ئێستا هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌کات ، که‌مپه‌ین دژی به‌رزێتی و به‌رزبوونه‌وه‌ی کرێی خانوو، مه‌سه‌له‌ی به‌تاڵه‌، که‌مپه‌ین بۆ هه‌بوونی ئه‌کسێس بۆ که‌مئه‌ندامان له‌ هه‌موو دائیره‌کان و شوێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کاندا هه‌تا له‌ ناو شۆپه (دووکانه‌)‌ گه‌وره‌کان و بازاڕه‌کاندا، که‌مپه‌ین دژی کردنه‌وه‌ی سۆپه‌رمارکێتی گه‌وره‌ که‌ خه‌ڵکێکی زۆر که‌م کاری تێدا ده‌کات و کاڵ او شته‌کانیشی هه‌موویان‌ هاورده‌ن له‌ وڵاتانی بێگانه‌وه‌، که‌ ته‌نها هانی وابه‌سته‌ییمان به‌ بازاڕی بێگانه‌وه و‌ په‌راوێزکردنی کاڵاو به‌روبوومی خۆمانه‌، ده‌دات، که‌مپه‌ین بۆ مه‌سه‌له‌ی ئافره‌ت و دژی به‌کارهێنانی توندوتیژی به‌رامبه‌ریان، که‌مپه‌ین دژی ده‌ستدرێژکردنه‌ سه‌ر ئافره‌تان و منداڵان و کرێکارانی کۆچەر و پەنابەران، که‌مپه‌ین بۆ کردنه‌وه‌ی یانه‌ و شوێنی حه‌وانه‌وه‌ و به‌سه‌ربردنی وه‌خت ، به‌ خۆشێیه‌وه‌، بۆ خه‌ڵکانی پیر و که‌مئه‌ندام،‌ که‌مپه‌ین بۆ چاکبوونی کاره‌با و هه‌بوونی ئاو به‌به‌رده‌وامی ، که‌مپه‌ین دژی هه‌ڵکه‌ندنی بیری ئیرتیوازی، بیری نه‌وت و دروستکردنی به‌ندی ئاو( سه‌د) که‌ زۆربه‌یان زه‌روور نین، بۆ باشکردنی هه‌لومه‌رجی کارکردن له‌ شوێنه‌کانی سه‌رکار به‌ زیادکردنی کرێی کاریشه‌وه‌ ، که‌مپه‌ین بۆ دروستکردنی گروپی هاوپشتی ئه‌م خۆپشاندان و سه‌پۆرتی ئه‌و مانگرتن و هاوکاری لەگەڵ ئه‌و که‌مپه‌ین ، دروستکردنی گروپی که‌مپه‌ین دژی ده‌ستدرێژیکردن و لێدان و کوشتنی کرێکارانی بێگانه‌ که‌ بۆ نان په‌یداکردن ئاواره‌ی وڵاتی ئێمه‌ بوون هه‌ر وه‌کو چۆن زۆر له‌ ئێمه‌ ئاواره‌ی وڵاتانی تر بووین، که‌مپه‌ین دژی ڕایسیزم و فاشییه‌ت و فاشیزسم، که‌مپه‌ین بۆ هه‌بوونی زیاتری پارک، که‌مپه‌ین دژی دروستکردنی هۆتێلی ڕاقی و به‌رز، که‌ به‌شی زۆری خه‌ڵکه‌ ئاساییه‌که‌ی کوردستان ته‌نهاو ته‌نها پیاهه‌ڵڕوانینیانه‌، دژی کردنه‌وه‌ی لۆقه‌نته‌ و چێشتخانه‌ی گرانبه‌ها، که‌ دیسانه‌وه‌‌ سه‌رجه‌می خه‌ڵکه‌ هه‌ژاره‌کان نه‌ک هه‌ر هه‌لی ئه‌وه‌یان بۆ ڕێک ناکه‌وێت که‌ ژه‌مێک خواردنی تێدا بخۆن به‌ڵکو ژیان ئه‌و هه‌له‌شیان پێڕه‌وا نابینێت که‌ بۆنی خواردنه‌کانیشی بکه‌ن.

بێگومان ئه‌م لیسته‌ی سه‌ره‌وه‌ کۆتایی بۆ نییه‌ چونکه‌ هه‌موو که‌موکوڕیه‌کان و پێداویستییه‌کان ناگرێته‌وه‌ و ‌ ده‌توانرێت درێژتر بکرێته‌وه، به‌ڵام من هه‌ر وه‌کو نموونەیه‌ک لێره‌دا ڕیزم کردوون .

میکانیزمیکارکردنیئهمگروپانه:

ئه‌م گروپانه‌ بۆ مه‌رامێک، مه‌به‌ستێک له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ کار ده‌که‌ن ، خه‌ڵکانی ناو گروپه‌کان به‌ ته‌واوی ئازادی خۆیانه‌وه‌ له‌ گروپه‌کاندا یه‌کده‌گرن، هه‌ر که‌س به‌ پێی توانا و وه‌ختی خۆی کاری بۆ ده‌کات و به‌پێی توانای دارایی خۆشی یارمه‌تی گروپه‌که‌ ده‌دات.  ئه‌م گروپانه‌ گروپێک یا پارتێک یا ڕێکخراوێکی سیاسسیانه‌ نین تاکو په‌یڕه‌و و پڕۆگرامی سیاسی و پله‌وپایه‌ی ئه‌ندامه‌تی سه‌رکرده ‌و بنکرده‌ی هه‌بێت، وه‌کو لەسەره‌وه‌‌ وتم خه‌ڵکی بەتەواوی ئازادن‌ له‌ چوونه‌ کۆبونه‌وه‌کان یا نه‌چوون ، له‌ یارمه‌تیدان و یارمه‌تیندانیان. ئه‌م گروپانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خۆیان بپارێزن له‌ بیرۆکراتیه‌ت و وابه‌سته‌یی و پیرۆزکردنی که‌س و پارت و سه‌رکرده‌کان‌ ، خۆیان ده‌پارێزن له‌ هه‌بوونی سه‌رکرده‌ و ده‌مڕاستی گروپ یا که‌سی ئه‌ساسی گروپ‌. کۆبونه‌وه‌ی ده‌وری خۆیانیان هه‌یه‌، جا چه‌ند کۆبوونه‌وه‌ له‌ مانگێکدا ده‌که‌ن و کۆبوونه‌وه‌کان چه‌ندێک بخایه‌نێن، ئه‌مانه‌ هه‌موو  بڕیاری گروپه‌کان خۆیانن.

ئه‌م گروپانه‌ لەسەر بناغه‌ی تیئوری و یه‌ککه‌وتنی بیر و بۆچوون پێكنایێن، ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مان یه‌ک ده‌خات شته‌ عه‌مه‌لییه‌کانن، داخوازییه‌کانی سه‌رجه‌می خه‌ڵکی کۆمۆنێتیه‌که‌یه‌، هه‌ر بۆیه‌ بۆ هه‌ر یه‌کێک له‌و داخوازییانه‌ خه‌ڵکانێک به‌ده‌ر له‌ ته‌مه‌نیان، له‌ جیاوازی دینی و مه‌زهه‌بیان، به‌ده‌ر له‌ جیاوازی ڕه‌نگ و پێست و ڕه‌گه‌ز و نه‌ته‌وه‌یان ، به‌ده‌ر له‌ (جێنده‌ر) ڕەگەزیان و له‌ کار و فەرمانیان و ڕێوشوێنی  کۆمه‌ڵایه‌تییان، لەسەرووی هەموویانەوە به‌ده‌ر له‌ ئینتیمای حیزبیان، ده‌توانن کار بۆ به‌دیهێنانی داخوازییه‌کان بکه‌ن.

ئه‌وه‌ی که‌ لەو گروپانەدا ده‌کرێت لێدوان و وتووێژ و جه‌ده‌ل نییە له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی فکری ، باس له‌سه‌ر حیزب حیزبێنه، نییه‌ ، کامیان ڕاستن و کامیان هه‌ڵه‌ن، دیندار هه‌ڵه‌یه‌ و بێدین ڕاسته‌ یا خوا وجودی هه‌یه‌ یا نییه، ئه‌مانه‌ له‌ ناو کۆبوونه‌وه‌ی گروپه‌کاندا باس ناکرێت‌‌ . قسه‌وباسی ئه‌م گروپانه‌ لەسەر کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه،‌ له‌سه‌ر ئه‌وانه‌ن که‌ لەسەر زه‌وین نه‌ک له‌ ئاسمان، لەسەر ئه‌و کێشانه‌ن که‌ مرۆڤ بۆ مرۆڤی دروست کردوون نه‌ک خوا.  ئیتر ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌و که‌سانه‌ بێنه‌ پێشه‌وه ئاماده‌ بن له‌ ئه‌نجامدانی کاره‌کانی گروپه‌کاندا، باقی جیاوازییه‌کانی تر گرنگیان نییە. ئه‌وه‌ی که‌ گرنگه‌ لێره‌دا بکرێت، کردنی شته‌کانه‌‌ به‌ کردەوە. کابرایه‌کی حیزبی ، بۆ نموونه‌، گه‌ر دژی کردنه‌وه‌ی قوتابخانه‌ و زانکۆ و خه‌سته‌خانه‌ی ئه‌هلی بێت، ئاماده‌ بێت هاوکاری له‌ گروپه‌که‌دا بکات و بۆ ئه‌مه‌ توانای خۆی بخاته‌ کار ، با له‌ هه‌مان کاتیشدا هه‌ر بۆ خۆی بچێت له‌ کۆبونه‌وه‌ی حیزبه‌که‌یدا، قسه‌ به‌ هه‌وادا بدات، چونکه‌ ئه‌وه‌ی که‌ له‌ گروپه‌که‌دا ده‌یکات کرداره‌ و به‌ عه‌مه‌لیش شتێک به‌ ئه‌نجام ده‌گه‌یه‌نێت لەگەڵ هاوگروپیه‌کانیدا، به‌ڵام له‌ ناو کۆبونه‌وه‌ی حیزبه‌که‌یدا قسه‌ ده‌بڕسکێنێت، نه‌ شتێکی به‌ کردار، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ که‌ هه‌موو که‌سێک ده‌توانێت له‌ ناو ئه‌م گروپانه‌دا کار بکات و به‌ پێی توانای خۆی ڕۆڵی خۆی بنوێنێت.

ئه‌وه‌ی که‌ له‌ گروپێکدا کار بکات، گه‌ر بخوازێت، ده‌توانێت له‌ چه‌ند گروپی تریشدا له‌وانه‌ی سه‌روه‌ یا له‌و چه‌شنه‌ گروپانه‌ی سه‌ره‌وه‌ کار بکات، نه‌ ڕێگرییه‌ک هه‌یه‌‌ نه‌ مەرج و یاسایه‌ک بۆ کردنی ئه‌م کاره‌ که‌ چالاکی ئه‌و ته‌نها به‌ گروپێکه‌وه‌ یا یه‌ک دوو گروپێکه‌وه‌ سنووردار بکات . له‌ ڕاستیدا ده‌بێت هانی خه‌ڵکی بدرێت که‌ هه‌وڵی خۆی له‌ چه‌نده‌ها گروپدا بخاته‌ کار ، به‌مه‌ نه‌ک ته‌وژمێک به‌ گروپه‌ نوێیه‌که‌ ده‌دات به‌ڵکو ئه‌زمونی خۆی ده‌گوێزێته‌وه‌ بۆ ئه‌وێ و هه‌رچی تازه‌ش وه‌ربگرێت گروپه‌کانی تری پێ ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌کات.

ئه‌م گروپانه‌ ئازادن له‌ بیر کردنه‌وه‌ و کارکردنیاندا، له‌ خه‌بات و چالاکیاندا. له‌ ده‌رکردنی چه‌ند بڵاوکراوه‌یه‌کدا که‌ خزمه‌ت به‌ کاره‌که‌یان بکات، مه‌رجیش نییه‌ بڵاوکراوه‌کان ده‌ربڕی ڕا و بۆچونی هه‌موو به‌شداربووانی گروپه‌که‌ بێت، بۆیه‌ ئه‌وه‌ی که‌ ڕای جیایه‌، ئازاده‌ له‌ یارمه‌تینەدانی له‌ نووسینیدا، له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ و په‌خشکردنیدا . که‌واته‌ ئه‌م گروپانه‌ له‌ ده‌ربڕینی بیر و قسه‌کردنیاندا دیمۆکراتیانه‌ به‌ڕیوه‌ده‌چن و هه‌موو بڕیارێک که‌ ده‌یده‌ن و جێبه‌جێی ده‌که‌ن به‌ بڕیاری زۆربه‌یانه‌، ئه‌وانه‌یان که‌ ڕایان لەسەر چالاکیه‌ک نییه‌ ده‌توانن به‌شداری تێدا نه‌که‌ن ، هیچ که‌سێک له‌ که‌سانی ناو گروپه‌که لۆمه‌یان ناکات،‌ هه‌را‌سانییان ناکات.. چالاکی سه‌ره‌کی لای ئه‌م گروپانه‌ : کردنی چالاکی یا کاری ڕاسته‌وخۆ، ده‌ستبەسه‌راگرتن و داگیرکردنی* ئه‌و شوێنانه‌ی که‌ بڕیاری له‌سه‌ر ده‌ده‌ن ، خۆپیشاندان و مانگرتن، کردنی پرۆتێست و کۆمه‌ک و هاوپشتیکردنی گروپه‌کانی تر و به‌شداریکردنه‌ له‌ ناڕه‌زاییه‌کانی کرێکاران خوێندکاران و قوتابیان و کارمه‌ند و کرێکارانی شوێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کان و پرۆتێسته‌کانی ناو گه‌ڕه‌که‌کان و کۆمۆنێتیه‌که‌.

ئه‌م گروپانه‌ له‌ ڕێگەی نوێنه‌رانی هه‌ر گروپێکه‌وه، له‌ گروپێکی گه‌لیک فراوانتردا،‌ به‌ یه‌که‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌بنه‌وه‌ له‌ کاتێکدا که‌ له‌سه‌ر ئاستی شار ، ناوچه،‌ هەرێم، وڵات ، ‌ کۆبوونه‌وی ده‌وری ده‌که‌ن ، لەسەر یه‌کێک له‌و ئاستانه‌ به‌ ئاماده‌بوونی نوێنه‌رانی گروپه‌ لۆکا‌ڵییه‌کانه‌وه‌ – نوێنه‌ر به‌و مانایه‌‌ نییه تاکو‌ که‌سانێک‌ ماوه‌یه‌کی دوورو درێژ یا به‌ دا‌ئیمی له‌ ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنی ناو گروپه‌کان به‌ سیفه‌تی نوێنه‌ر بناسرێن و هه‌ر ئه‌مان بۆیان هه‌بێت بچنه‌‌ کۆبونه‌وه‌کانی ئاسته‌کانی تره‌وه‌، به‌ڵکو هه‌ر که‌سێک بیه‌وێت له‌ گروپه‌که‌ ده‌توانێت به‌شداری بکات و ده‌نگوباسی گروپه‌که‌ی خۆی ده‌گه‌یه‌نێت و ده‌نگوباسی ئه‌وێش ده‌هێنێته‌وه‌ بۆ گروپه‌که‌ی خۆی- ئا لێره‌وه‌ جۆرێک له‌ ته‌نسیق یا په‌یوه‌ندیه‌ک له‌ نێوانی سه‌رجه‌می ، یا هه‌ندێک له‌ گروپه‌ لۆکا‌ڵییه‌کاندا دروست ده‌بێت ، ئه‌مه‌ش هه‌لێکی باش ده‌بێت تاکو هه‌موو گروپه‌کان له‌و ڕێگەیه‌وه‌ بتوانن کار بکه‌ن کاره‌کانیشیان به‌یه‌که‌وه‌ گرێ بده‌نه‌وه‌ و ئه‌نجام بده‌ن، به‌مه‌ش ده‌توانن سه‌نگێکی زیاتر بده‌ن به‌ هه‌ر یه‌کێک له‌و‌ چالاکییانه‌ی که‌ ده‌یکه‌ن و داخوازیه‌کانیشیان یه‌کخه‌ن و ئه‌زموونه‌کانی ناو گروپه‌کان بۆ ئه‌وانی دیکه‌ بگوێزنه‌وه‌.

ئامانجی سه‌ره‌کی ئه‌م گروپانه له‌ پاڵ ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌دا‌: یارمه‌تیدان و کۆمه‌ککردن بۆ ته‌شه‌نه‌کردنی زیاتری گیان و وره‌ی خەبات و به‌رزکردنه‌وه‌ی ئاستی بڕوابه‌خۆبوون له‌و خەباتەدا بۆ باشکردنی ته‌واوی سه‌رجه‌می ژیانیان، چونکه‌ ئه‌وه‌ی ئاشکرایه‌ و ده‌یبینین ئه‌وه‌یه‌ که‌ ناتوانین باوه‌ڕ به‌ سیاسییه‌کان یا به‌ بزنس و بزنسمانه‌کان له‌ کۆتایی پێهێنانی نایه‌کسانی و هه‌بوونی ئیمتایازات، که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی کاریگه‌ر کۆمۆنێتییه‌که‌مانی دابه‌ش کردووه، بکه‌ین‌. ئه‌وه‌ش ده‌زانین گۆڕانکارییه‌ ڕاسته‌قینه‌کان یا بنه‌ڕه‌تییه‌کان له‌ ڕێگەی سندوقه‌کانی ده‌نگدانه‌وه نایه‌نه‌ دی، له‌ ڕێگەی لووله‌ی چه‌که‌وه‌ نایه‌نه‌‌ دی. ئه‌و گۆڕانکاریانه‌ ته‌نها له‌ ڕێگەی چالاکی سه‌رومڕی هاوبه‌شی و سه‌ربه‌خۆی هه‌موو تاکه‌کانی کۆمۆنێتیه‌که‌ یا زۆربه‌یان ، دێته‌ کایه‌وه‌‌ و ئه‌مه‌ش ته‌نها به‌ یه‌کتر دوواندن و و گۆڕینه‌وه‌ی ڕا له‌ نێوانی یه‌کتریدا و خۆڕێکخستن له‌ پێناوی بنه‌بڕکردنی ئه‌و گیروگرفتانه‌ی که‌ له‌ ژیانی ڕۆژانه‌یاندا به‌ره‌و ڕوی ده‌بنه‌وه، دێته‌ دی. زیاتر له‌مه‌ش په‌یوه‌ستبوون و گرێدانی چالاکی هه‌موو گروپه‌کان به‌یه‌که‌وه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و شوێنانه‌ی که‌ لەسەره‌وه‌ ناونووسم کردن بۆ مامه‌ڵەکردن له‌گه‌ڵ هه‌مان گیروگرفت که‌ خه‌ڵکانی ئاسایی له‌ گه‌ڕه‌که‌کان و شاره‌کان و شوێنه‌کانی سه‌رکار و خوێندن، به‌ده‌ستییه‌وه‌ ده‌ناڵێنن.

گۆڕانکاری ڕاسته‌قینه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی ڕێکخراوه‌ سیاسییه‌کان و سه‌رکرده‌کان و ئه‌م بارودۆخه‌ی ئێستا که‌ هه‌یه‌ ، دروست نابێت.  ده‌بێت ئێمه‌ خۆمان کۆمه‌ڵگەکه‌مان بگۆڕین له‌ ڕێگەی کار و چالاکیمانه‌وه‌ ، له‌ ڕێگەی ژیانمانه‌وه‌و په‌یوه‌ندیمان به‌وانی ترمانه‌وه‌‌ ، ئه‌ویش که‌ ڕێکخستنی خۆمانه‌ له‌ ناو خودی کۆمۆنێتییه‌که‌دا، به‌ پته‌وی و توانای جه‌ماعیمانه‌وه‌، به‌ کۆمه‌ککردن و سۆڵیدارێتی له‌گه‌ڵ یه‌کتر به‌ به‌رامبه‌ری و بێهیچ به‌ند و مه‌رجێک، به‌ ده‌ستپێشکه‌ریمان و بڕوا به‌خۆبوونمانه‌وه‌ و له‌ ڕێگەی ململانێ و خه‌باتی چینایه‌تییه‌وه.

گۆڕانکاری ڕاستەقینە و به‌رده‌وامبوونی ڕووده‌دات ته‌نها له‌ ڕێگەی خودی خه‌ڵکی خۆیه‌وه‌، به‌ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی هه‌موو کارگه‌ و سه‌رچاوه‌ی داهاته‌کان و ده‌سگه‌کانی خویندن و خه‌سته‌خانه‌کان و شوێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کان، هه‌ر هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ موڵکی ده‌وڵه‌ته‌ یاخود هی سه‌رمایه‌دارانه‌، لەبه‌رژه‌وندی خه‌ڵکی کۆنترۆڵ بکرێن ، به‌ گێڕانه‌وه‌ی هه‌موو بڕیاره‌کان بۆ ده‌ستی خۆیان‌ سه‌باره‌ت به‌ پێداویستییه‌کانیان و به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانیان.

 به‌م شێوه‌یه‌ گۆڕانکارییه‌کان له‌ بنه‌وه‌ نه‌ک لە سەره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگەکه‌ وه‌ ده‌ست پێده‌کات و سیسته‌می مه‌وجود بنکه‌ن ده‌کات، له‌ جێگه‌یدا دەتوانین کۆمه‌ڵگه‌یه‌ک دروست بکه‌ین که‌ لەسەر بناغه‌ی ته‌بایی و خۆشه‌ویستی و به‌ته‌نگه‌وه‌هاتن و هاوبه‌شی له‌ هه‌موو داهاتێکدا له‌ بری دروستکردنی کاپیتاڵ و کاپیتاڵیزمی زیاتر و به‌رهه‌مهێنانی جۆره‌ جیاجیاکانی حکومه‌ت که‌ هه‌ر هه‌موویان یه‌ک شتن. واته کۆمه‌ڵگەیه‌ک دروست ده‌که‌ین که‌‌ مرۆڤ و پێداویستییه‌کانی مرۆڤ بخاته‌‌ پێش پاره‌ و سوود و قازانجه‌وه‌.

تایبهتمهندییهکانیگروپهلۆکاڵییهکانوگرنگیان: ‌‌

1- له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌موو خواست و ئامانجه‌کانی گروپه‌کان خواستێکن لەبه‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو تاکه‌کانی گروپه‌که‌ و ‌سه‌رجه‌می کۆمه‌ڵگه‌‌یه‌، هه‌ر لەبه‌ر ئه‌مه‌ هیچ جۆره‌ ئیمتیازاتێکی تاکه‌ که‌سی تیدا به‌دی نایه‌ت، هه‌موو که‌سێک به‌قه‌ده‌ر ئه‌وی تر له‌وه‌ی به‌دی هێنراوه‌ به‌سوود ده‌بێت بۆی ، ئیدی شوێنه‌واری جیاوازیه‌ک یا نایه‌کسانییەک له‌وێدا نابینیت هه‌ر به‌م شێوه‌یه‌ش دروستبوونی کۆمه‌ڵێک یا ده‌سته‌یه‌ک که‌ جیابێت له‌وانی تر مه‌حاڵ ده‌بێت.

2- دروستکردنی گروپه‌ لۆکاڵییه‌کان و ڕێکخستنیان و یه‌ککه‌وتنی تاکه‌کانی ناو گروپه‌کان لەبه‌رامبه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانیاندا هۆشمه‌ندییه‌کی ته‌واوی تێدا دروست ده‌بێت ، هه‌ر به‌و پێیه‌ هه‌موو که‌سێک به‌ ئاگایه‌ لەبه‌رژه‌وه‌ندییه‌کان و کار بۆ ئه‌وه‌ ده‌کات ، ئه‌مه‌ش ڕێگر ده‌بێت له‌ بردنی ڕێڕه‌وی گروپه‌که‌ به‌ لاڕێدا یا به‌خراپ به‌کارهێنانی بۆ مه‌به‌ستێکی تر، به‌ده‌ر له‌ مه‌به‌سته‌ سه‌ره‌کییه‌که‌ی خۆی .

3- له‌به‌رئه‌وه‌ی ته‌وای گروپه‌کان به‌ خواستێکی ئازادانه‌ی خه‌ڵکه‌که‌ دروست بوون و شێوه‌یه‌کی دیمۆکراتیانه‌ ده‌گرێنەبه‌ر له‌ بڕیاره‌کانیاندا که‌ ده‌یدەن و کاره‌کانیان هه‌ر هه‌موو به‌ هه‌ره‌وه‌زی ده‌کەن و لەبه‌رژه‌وه‌ندی هه‌موویان ده‌بێت . هه‌روه‌ها هه‌موویان ڕێز له‌ ڕای جیاوازی یه‌کتری ده‌گرن بۆیه‌ به‌ ئازادییه‌کی ته‌واوه‌ ڕاو و بۆچونی خۆیان له‌سه‌ر ته‌واوی مه‌سه‌له‌کان ده‌رده‌بڕن، هه‌ر‌ لێره‌شه‌وه‌ ده‌توانن هه‌موو یه‌کێکیان موباده‌ره‌ی خۆی بکات ئیدی هه‌موو که‌س ده‌توانێت مێشکی خۆی به‌کاربهێنێت و قسه‌ی ده‌م و دڵی خۆی بکات که‌ ئه‌مه‌ش ڕێگرێکی ته‌واوه‌ له‌ دروستبوونی خه‌ڵکانێک که‌ به‌ڵێیان پێویست بێت، یا خۆیان ئه‌هلی به‌ڵێ بن. ئه‌مه‌ش یانی پارێزگاریکردن و به‌رده‌وامبوونی دیمۆکراتیه‌تی ڕاسته‌وخۆ و چالاکی هه‌ره‌وه‌زییانه‌، یانی ڕێگه‌گرتن له‌ دروستبوونی خه‌ڵکانی بیرۆکرات و دیکتاتۆر و گروپی بیرۆکراتییانه‌ و دیکتاتۆرییانه‌.

4- کارکردن له‌ ناو گروپه‌ لۆکاڵییه‌کاندا خه‌ڵکێکی زۆری پێوه‌ ده‌لکێته‌وه‌ و مه‌ودایه‌کی فراوانتری له‌به‌رده‌مدایه‌ بۆ کار و چالاکیکردن، چونکه‌ ئه‌مان به‌ پێچه‌وانه‌ی حیزبییه‌کان که‌ لەسەر بیر و باوه‌ڕ و خاڵی تیئۆری یه‌کده‌که‌ون، ئه‌مان له‌سه‌ر ته‌واوی به‌رژه‌وه‌ندی کۆمۆنێتیه‌که‌ که‌ به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو تاکه‌کانێتی یه‌کده‌گرن. ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی دروستکردنی خۆشه‌ویستی و ته‌بایی و گیانی به‌ ته‌نگه‌وه‌ هاتن و دوورکه‌وتنه‌وه‌ له‌ ڕۆحیه‌تی سکتاریزم و ده‌سته‌گه‌ری ، که‌ هه‌مه‌موو ئه‌مانه‌ش ڕێگەی گه‌یشتن به‌ ئامانجی گروپه‌کان خۆشتر ده‌کات و خێرایی ده‌دات به‌ به‌ده‌ستهێنانیان. هه‌رچی حیزبه‌کانیشه‌ هه‌ر لەسەره‌تاوه‌ لەسەر بناغەی قوچکەیی (هەرەمی – هیراشی) دروست ده‌کرێن و لەسەر گیانی خۆبه‌زلزانین و تاکڕه‌وایه‌تی و خۆبه‌ڕاست زانین و وابه‌سته‌یی بۆ سه‌رکرده‌کان و ده‌سته‌گه‌ری و زۆربه‌ی کاتیش پیلانگێڕان دژی یه‌کتری و له‌ دواقۆناغیشیدا گه‌ر سه‌رکه‌وتن یا فاشیل بوون، به‌شیان بێت، هه‌میشه‌ به‌رژه‌وه‌ندی حیزبه‌که‌ و کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵکیکی سه‌ره‌وه‌ی حیزبه‌که‌ ده‌خرێته‌ پێش به‌رژه‌وه‌ندی ” نەتەوە ” و  ” چینه‌وه ” ‌.

5- لەبه‌ر ئه‌وه‌ی له‌م شێوه‌ کارکردنانه‌دا نه‌ سه‌رکرده‌ هه‌یه‌ و نه‌ بنکرده‌، نه‌ ئیمیتیازی شه‌خسی به‌ده‌ست ده‌هێنرێت نه‌ بۆ تاکه‌ گروپێکیش به‌ ته‌نها .  ئه‌مه‌ش ‌ ده‌بێته‌ ڕێگه‌گرتن لە سەرهه‌ڵدانی گه‌نده‌ڵی و پارێزگاریکردن ‌ لەبه‌رژه‌وندی تاکه‌ که‌سێک یا چه‌ند که‌سێک.

6- له‌به‌رئه‌وه‌ی چالاکییه‌کانی گروپه‌کان بۆ به‌رژه‌وندی هه‌موو کۆمۆنێتیه‌که‌یه‌ به‌ خلاف به‌ به‌رژه‌وه‌ندی حیزبێک لێره‌ و له‌وێ ، یا ته‌یارێکی سیاسی ، یا به‌شێک له‌ بزنس ، که‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی کۆمه‌ڵێکی زۆر که‌م کار ده‌که‌ن، به‌ دڵنیاییه‌وه‌ چالاکی ئه‌م گروپانه‌ ڕووبه‌ڕووی به‌ژه‌وندی ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌وه‌ستێته‌وه‌. به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی که ئه‌م گروپانه‌ ده‌ربڕی خواست و پێداویستییه‌کانی کۆمۆنێتیه‌که‌ن سه‌رئه‌نجام هه‌موو ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ لەبه‌ر هێز و توانای زۆربه‌ی ئه‌م خه‌ڵکانه‌دا له‌ پاشه‌کشه‌دا ده‌بن، چاره‌یه‌کی تریان له‌به‌ردمدا نامێنێته‌وه‌ جگه‌ له‌ ته‌سلیم بوون به‌ ئه‌مری واقیع نه‌بێت.

7- به‌ هۆی خه‌باتی سه‌رجه‌می گروپه‌ لۆکاڵێیه‌کانه‌وه‌ ، هه‌موو شتێ ده‌که‌وێته‌وه‌ ده‌ستی کۆمۆنێتیه‌که‌ و له‌لایه‌ن ئه‌وه‌وه‌ کۆنترۆڵ ده‌کرێت، خودی کۆمه‌نێتییه‌که خاوه‌نی بڕیار ده‌بێت له‌ هه‌موو شتێکدا بۆیه‌ ئیتر ده‌وری ئیداره‌ بیرۆکراتییه‌کان و ده‌سه‌ڵات (ده‌وڵه‌ت) نامێنێت. ئه‌مه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی حیزبه‌ سییاسییه‌کانه‌وه‌یه‌ که‌ مه‌هامی سه‌ره‌کییان گه‌یشتنه‌ به‌ کورسی ده‌سه‌ڵات له‌و کاته‌شدا ئه‌وان فه‌زڵی مانه‌وه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا و پارێزگاریکردن لێی دیسانه‌وه‌ ده‌بێته‌ ئامانجی یه‌که‌می حیزب، بۆ به‌جێگه‌یاندنی ئه‌مه‌ش جارێک په‌نا ده‌به‌ن بۆ به‌کارهێنانی دیمۆکریتیه‌ت و‌ جارێ تر په‌نا ده‌به‌نەبه‌ر دیکتاتۆریه‌ت، دیاره‌ ئه‌مه‌ش به‌پێی خواستی بارودۆخه‌که ده‌بێت.

8- تاکه‌کانی گروپه‌کان، به‌م جۆره‌ کارکردنانه‌ ، که‌متر ڕووبه‌ڕووی گرتن و کوشتن و توندوتیژی له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ ده‌بنه‌وه‌ به‌ حوکمی ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌وان داخوازییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییەکانیان، داخوازی ژیانن، نه‌ک سیاسی و ده‌ستبەسه‌راگرتنی ده‌سه‌ڵات ، ئه‌مه‌ش وا ده‌‌کات که‌ خه‌باته‌کەیان به‌رده‌وام بێت و گروپه‌کانیش به‌رنامه‌ی شاراوه‌ییان نه‌بێت ‌که‌ ئه‌مه‌ش جۆری خه‌باته‌کان ئاسانتر ده‌کات.

9- به‌‌ ئه‌نجامدانی کاره‌کان به‌ ده‌سته‌ جه‌معی و له‌ ڕێگەی گروپه‌ لۆکاڵیه‌کانه‌وه‌یه‌‌، یانی به‌ جووڵه‌خستنی هه‌موو کۆمه‌ڵگه‌، یانی کۆمه‌ڵگه‌ به‌رده‌وام له‌ هه‌وڵی چاککردنی ژیانیدایه‌، له‌ هه‌نگاو نانی گه‌وره‌دا‌یه‌ به‌ره‌و شۆڕشی ئایەنده‌. به‌رپرسیارکرنی هه‌مووانه‌ چ له‌ هه‌وڵدان بۆ به‌دیهێنانی داخوازییه‌کان و چ له‌ دابه‌شکردن و خواردنی به‌ر و ڕه‌نجی به‌ده‌ست هێنراودا.

10- به‌ دروستکردنی گروپه‌ لۆکاڵییه‌کان یانی دروستکردنی بناغه‌یه‌ک، بڵاوبوونه‌وه‌ی هۆشیاریه‌ک له‌ناو هه‌موواندا سه‌باره‌ت به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانیان. ئه‌مه‌ش یانی ئاماده‌بوونیان بۆ کاتێک که‌ بارودۆخێکی تر دێته‌ پێشه‌وه‌ ، که‌ هه‌موو خه‌ڵک ده‌ڕژێته‌ سه‌رشه‌قامه‌کان ، وه‌کو ئه‌وه‌ی که ده‌یبینین‌ ئه‌مڕۆ له‌ هه‌نذێک وڵاتدا هه‌یه‌ ، تاکو‌ بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌ریه‌که‌ نه‌که‌وێته‌ ژێر کاریگه‌ری ده‌سه‌ڵات و ئه‌حزابه‌ ئۆپۆزۆسیونه‌کانه‌وه‌ یا کۆنترۆڵ و ئیحتواکردنی له‌لایه‌ن ئه‌وانه‌وه‌. هه‌بوونی ئه‌م گروپه‌ لۆکاڵییانه‌ زه‌مانه‌ت و ده‌سته‌به‌ری هاتنه‌د‌ی سه‌رجه‌می داخوازییه‌کانی هه‌موو خه‌ڵکان ده‌کات که‌ ڕژاونه‌ته‌ سه‌ر شه‌قامه‌کان و ناهێڵێت ببنه‌ پارویه‌کی چه‌ور تاکو ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتخوازان قووتیان بده‌ن.

11- گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی و به‌رده‌وام ته‌نها له‌ ڕێگەی خه‌ڵکی خۆیانه‌وه‌ دێت، ئه‌وه‌یش به‌ ده‌ستبه‌سه‌راگرتن و کۆنترۆڵکردنی هه‌موو داهاته‌کانی کۆمه‌ڵگه‌یه‌، گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌موو بڕیاره‌کان بۆ ده‌ستی ئه‌وان. ئه‌وکاته‌ خه‌ڵکه‌که‌ خۆی به‌ده‌سته‌جه‌معی بڕیاره‌کان ده‌دات ئه‌ویش له‌سه‌ر ئه‌ساسی پێویستییه‌کانی که‌ به‌ هه‌قه‌ت خه‌ڵکی ده‌یه‌وێت و پێویستێتی، ئه‌وه‌ی که‌ ئاره‌زوویانه و زه‌روریه‌‌، که‌ ئه‌مانه‌ش هه‌ر ته‌نها ئاره‌زوویه‌کی ڕووت نین، به‌ڵکو کارێکی پراکتیکه‌ڵیشه‌ و شیاوی جێبەجێکردنن، ئه‌مانه‌ش شتێکی نوێ نین و تۆوه‌که‌یان له‌ شؤڕش و ڕاپه‌ڕینه‌کانی خه‌ڵکیدا، پێشتر بینراوه‌.

هه‌موو ئه‌م کارانه‌ش تین و گه‌شه‌یه‌کی گه‌وره‌ ده‌ده‌ن به‌ بزوتنه‌وه‌که‌ و به‌ره‌و بزوتنه‌ه‌یه‌کی جه‌ماوه‌ری گه‌وره‌ی ده‌بەن له‌ خه‌باتکردنیا، ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ش ده‌بێته‌ دروستکه‌ری پاوه‌رێکی تر، ده‌سه‌ڵاتێکی تر ، که‌ ده‌سه‌ڵاتی جه‌ماوه‌ره‌ له‌ پاڵ پاوه‌ری فاسیدی مه‌وجوددا، ده‌خولقێنێت، ‌که‌ پاوه‌ری خه‌ڵکه‌ به‌‌ به‌به‌رده‌وامی له‌ کۆنترۆڵکردن و ده‌ستبەسه‌راگرتنی هه‌موو شتێكدایه‌ و کۆمه‌ڵگه‌ش له‌ قۆناغی کۆتایی گۆڕانیدایه‌ ، که‌ له‌م قۆناغه‌شدا ده‌سه‌ڵات و ، ده‌وڵه‌ت و بزنس، هه‌موویان وه‌کو ئیداره‌یه‌کی یا لایه‌نێکی لاوه‌کی ناپێویست و نازه‌روری ده‌بینرێن و مانه‌وه‌شیان به‌ربه‌ست و ڕێگر ده‌بێت لەبه‌رده‌وامی و پێشه‌وه‌چوونی کۆمه‌ڵگه‌دا، تا وای لێدێت که‌ به‌ ته‌واوی په‌راوێز ده‌خرێن و هه‌ڵده‌وشێنرێنه‌وه‌.‌

پەراوێز

*  ده‌ستبەسه‌راگرتن و داگیرکردن (بەواتای سەندنەوەی سامان و داهات و کارگە و خانووبەرە و کەرتەکانی پیشەسازی و کشتوکاڵ و گەشتوگوزار و خزمەتگوزاری و پەروەردەییەکان لە پارت و سەرمایەدار و حکومەت  و گێڕانەوەی بۆ کۆمەڵگە و بەهرەمەندبوونی گشت ئەندامانی کۆمەڵگە لێیان ).

About author View all posts

Zaher Baher

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *